Web Tác giả Trần Xuân An

 

VƠ NGUYÊN

 

QUÊ HƯƠNG, DÂN TỘC -- NGUỒN CỘI NUÔI DƯỠNG HỒN THƠ

(nhân đọc 3 tập thơ của Trần Xuân An [1991, 1992 & 1993])

 

Những năm cuối thế kỉ này, bên cạnh lớp nhà thơ đàn anh của hai cuộc kháng chiến, lực lượng làm thơ trẻ xuất hiện với đội ngũ hùng hậu về số lượng, nhưng để định h́nh như một tư thế và một phong cách nhà thơ, thấy c̣n quá hiếm. Rồi thời gian qua đi, ba mươi năm sau nh́n lại, không biết trong số ấy, ai là người c̣n được nhắc đến tên?! Thế nhưng, giữa lúc này, có nhưng bài thơ, có những tập thơ của một số tác giả trẻ đă để lại trong ḷng người đọc nhiều dư âm lay động đẹp đẽ. Trong những cây bút trẻ ấy, đối với tôi, có Trần Xuân An.

Trần Xuân An làm thơ đăng báo khi c̣n ở tuổi học sinh phổ thông. Thời sinh viên ở Huế, sau 1975, thơ An bắt đầu được giới sinh viên chú ư. Cái thời thơ anh nói hộ cho sự trăn trở của lớp người tuổi trẻ ở Miền Nam:

sinh ra, lớn lên ở thành phố Miền Nam

nhà tôi chưa có ai đi làm cách mạng

tôi dầm ḿnh trong quên lăng (*)

buổi cờ bay mới biết có nhân dân.

Cái chân thật, đáng thương và cảm động trong sự trở ḿnh ấy có khác chi lớp nhà thơ đàn anh đến với Cách mạng tháng Tám 1945?!

Năm 1976, An được giải thưởng thơ báo Văn nghệ Giải phóng (một trong mười bài thơ hay nhất trong năm [1975]). Từ đó đến nay, thơ An thường xuất hiện trên các báo văn nghệ trong nước. Đặc biệt gần đây, anh đă liên tiếp cho ra đời 3 tập thơ: “Nắng và mưa”, 1991, Hội Văn nghệ Quảng Trị xuất bản; “Hát chiêu hồn ḿnh”, 1992, Nhà xuất bản Đồng Nai; và “Tôi vẫn ở trên đường”, 1993, Nhà xuất bản Văn nghệ Thành phố Hồ Chí Minh. Ba tập thơ là một tiếng ḷng, một hồn thơ thực sự và đáng mến.

Nét chính của thơ Trần Xuân An nằm trong mạch cảm xúc tâm linh, với những hồi tưởng day dứt, chiêm nghiệm, t́m ṭi, có khi như hoang tưởng mà rất thật. Cái thật trong cảm xúc, hoài niệm, tưởng ảo giác mong manh nhưng rất trong sáng của quy luật t́nh cảm:

vọng về năm tháng xa vời

rưng rưng mắt nhớ môi cười xa xôi

Có lúc anh nghe“tiếng gió” mà bàng hoàng giữa cái hữu hạn cuộc đời và cái vô hạn thời gian:

đôi khi hồn bỏ thân tôi

ra đồng xuống phố lên đồi vào mây

hiện về trang giấy run tay

gió trời vạn tuổi cuốn bay, sương mờ.

Cảm nhận ấy luôn ám ảnh trong anh. Nh́n cái bàn vắt sổ cũng chạnh ḷng thảng thốt: “Tháng năm như tơ chỉ nhỏ / Ba trục thời gian / Vơi đến bàng hoàng”… Khái niệm thời gian và cuộc đời đă có từ khi con người biết ư thức về sự hiện hữu của ḿnh, nhưng ở đây, có yêu cuộc đời này lắm, người ta mới thốt lên tiếng ḷng như vậy.

Thơ Trần Xuân An đậm t́nh đối với quê hương, với mẹ, với vợ con, bạn bè và vẫn tâm cảm lắng sâu với cội nguồn dân tộc, với cái đẹp của cơi đời.

Viết về quê hương, tôi cho bài “Đọc ẩn dụ bên ḍng Thạch Hăn” trong tập “Hát chiêu hồn ḿnh” có chiều sâu và gợi cảm nhất: “Cúi nh́n ḿnh trong vại giấm in soi cả bóng đất trời / thương sự sống bụi tro -- thấu suốt cơi người / Kẻ sĩ ngày xưa ơi…” , để rồi kết lại: “cho tanh xót hoá mỡ màu / cay cực lại bùi thơm / b́nh tâm mỉm cười hồn hậu tự ngh́n năm”. Đáng quư làm sao một tâm hồn cảm thông và tin yêu quê hương như vậy.

Quê hương và mẹ trong thơ An đôi khi đan quyện vào nhau, lay động bất cứ lúc nào, tưởng như bàng bạc khắp nơi:

bỗng dưng không biết từ đâu

bay ngang trời đất một màu tóc sương

con úp mặt nhớ quê hương

thương sao quán mẹ bên đường mưa bay.

Viết thư trao đổi với bạn bè, An luôn luôn tuyên bố tôn thờ chủ nghĩa vô thần; c̣n trong thơ, An bao giờ cũng luôn nâng niu, trân trọng những giá trị tinh thần của dân tộc. Không như một vài ai đó hay xúc xiểm đến danh nhân và đồng nghiệp, An nhân hậu, luôn ngưỡng vọng về quá khứ với tấm ḷng thành kính tri ân trong tư cách phân tích để cảm nhận, từ Lăo Tử, Thích Ca đến Maria, từ Khuất Nguyên, Lỗ Tấn đến Van Gogh, từ cô Tấm, anh Bờm, Thị Kính, Trương Chi, Xuư Vân… trong văn học dân gian Việt Nam đến Măn Giác, Trần Hưng Đạo, Nguyễn Trăi, Chu Văn An, Nguyễn Du, Đồ Chiểu, Tú Xương, v.v… Anh suy ngẫm về họ với một t́nh cảm trân trọng và sâu lắng. Ở mạch thơ cảm xúc về dân tộc, tôi cho bài thơ “Cảm nhận bên ḍng sông”  trong tập “Nắng và mưa”  và bài “Mặc niệm” trong tập “Tôi vẫn ở trên đường”  là hai bài thơ có sức lắng đọng lớn. Viết về con người trong văn học quá khứ, có thể anh bột lộ cảm xúc với tác giả, hoặc về một h́nh tượng thơ nào đó của tác giả. Ví như anh nghĩ về Măn Giác thiền sư:

xuân tàn, thân bệnh… Vô thường!

cành mai sức sống sáng bừng sân đêm

mọc từ khổ sợ lo phiền

đoá sen thanh tịnh nở trên lửa hừng.

Hướng nhân tâm của anh luôn đặt trên nền tảng cái đẹp và niềm tin vào sức sống mạnh mẽ của truyền thống văn hoá, nên triết lí nhân sinh từ cành mai kia của Măn Giác thường hoá thân vào thơ anh: “Hoa quỳ vàng! Hoa quỳ vàng! / Ngh́n mặt trời chói chang trong đêm”. Anh nhận ra cái đẹp trong quy luật vận động tích cực đó không bao giờ bị lu mờ, lụi tắt ở nơi bóng tối.

Trần Xuân An c̣n trẻ, nhưng có giọng thơ trầm lắng. Thơ An không lên gân, không “cao đạo”, không bí ẩn, nhưng không dễ dăi. Đặc biệt, An có giọng thơ thỏ thẻ, tâm t́nh, êm nhẹ và mới lạ. Mới lạ ở cách nói, cách nh́n và cách nghĩ. Điều đó ở nội dung hàm ẩn qua tư duy h́nh tượng và sức gợi cảm mạnh mẽ qua ngôn ngữ biểu đạt:

trăng! trăng! trăng! trăng năo nùng

hồn ai ớn lạnh sặc từng ngụm trăng.

Người ta thường nói uống trăng, tắm trăng, giỡn trăng, thế mà ở đây lại nghĩ ra được cái từ “sặc”“sặc từng ngụm trăng” . Lạ thật! An cảm về thơ Hàn Mặc Tử đấy. Hoặc đồng cảm với một Chế Lan Viên trước Cách mạng tháng tám 1945: … “niềm mất nước hoá giấc mơ kinh hoàng / Thơ ai trên gạch tháp Chàm / Mười bảy tuổi, vội điêu tàn tóc xanh”.

An có giọng thơ êm nhẹ, như vỗ về, an ủi, nhưng không phải chỉ có thế. Trong cái vỏ êm nhẹ, vỗ về đó có sự bứt phá, nhiều khi quay quắt truy t́m cái đẹp trong mọi nẻo mạch đời. Khi th́ anh t́m kiếm ở chính ḿnh: “Trong tôi có một miền quê / Đôi khi buồn quá tôi về trong tôi”. Nhưng anh không khép ḿnh trong vỏ ốc, mà “về trong tôi” để đến với cơi tâm linh sâu thẳm hơn. Có khi anh quay mặt vào quá khứ để “mặc niệm”:

bao ngôi đ́nh quá thân thương

nơi tôi t́m đến dọc đường xa quê

trái tim gọi thức cơn mê…

hồn thiêng đất nước lắng nghe chút ḷng…

Mặc niệm quá khứ dân tộc không có nghĩa quay về nỉ non cùng quá khứ, mà chiêm nghiệm nó, bởi anh nhận thức rất rơ:

không có ǵ tan mất đâu

thấy trong gỗ mục nguyên màu chồi tươi

bàn tay in dấu vào Đời

cho ngh́n xưa sống với người ngh́n sau

Tôi cho rằng, muốn biết được vốn văn hoá của người cầm bút ở độ nào th́ xem anh ta đă suy nghĩ và tiếp nhận văn hoá dân tộc nói riêng và văn hoá nhân loại nói chung ở mức độ nào, nhưng trước tiên là ở cội nguồn văn hoá dân tộc với sự cảm nhận về quy luật vận động của cuộc sống hiện tại. Đọc thơ An, thấy anh thường chiêm nghiệm, suy ngẫm không ít về dân tộc. Đó cũng chính là cái nôi nuôi dưỡng cho hồn thơ anh. Nếu ai đi khỏi cái nôi ấy sẽ mất thăng bằng và khó đứng vững.

Đọc 3 tập thơ với 136 bài thơ của Trần Xuân An, tôi bắt gặp những mảng đề tài phong phú, đa dạng, nhưng đề tài về quê hương, dân tộc như được xuyên suốt và nổi rơ, đă để lại trong ḷng người đọc ấn tượng sâu đậm. Tôi thích và quư thơ An, trước tiên cũng chính từ cái hồn thơ ấy. Và cũng đồng cảm với anh về quan niệm này:

và người thơ -- ngọn thu lôi

nhận bao sấm sét giữa trời thương đau

dẫn truyền xuống tận đất sâu

mạch đời hoá giải biết bao nỗi đời.

 

 

Phan Thiết, tháng 6 – 1994

Vơ Nguyên

_________________

(*) Nguyên văn 4 câu thơ trên:

sinh ra, lớn lên ở thành phố Miền Nam

gia đ́nh tôi chưa có ai đi làm cách mạng

dầm ḿnh trong quên lăng

buổi cờ bay mới biết có nhân dân.

 

________________________________________________________________________________________________

    

Ư KIẾN NGƯỜI ĐỌC  (Link cũ)

http://txawriter.wordpress.com  (Link mới)

Trở về

 

THƠ PHỔ NHẠC:

 

http://tranxuanan.writer.googlepages.com/thophonhac

 

trang bài mới -- sách mới -- tin tức mới: 

 

http://tranxuanan.writer.googlepages.com/baimoi-sachmoi-tinmoi-5

 

http://tranxuanan.writer.googlepages.com/baimoi-sachmoi-tinmoi-4

 

&

http://tranxuanan.writer.2.googlepages.com/baimoi-sachmoi-tinmoi-1.htm

http://tranxuanan.writer.googlepages.com/baimoi-sachmoi-2

 

http://tranxuanan.writer.googlepages.com/baimoi-sachmoi-tinmoi-3

 

trang "Những trang mục trên 'Web Tác giả Trần Xuân An'":

http://tranxuanan.writer.googlepages.com/webtacgiatranxuanan

 

trang chủ "Web tác giả Trần Xuân An":

 

http://tranxuanan.writer.googlepages.com

hidden hit counter

Google page creator  /  host

DOTSTER, MSN. & YAHOO ...  /  HOST, SEARCH & CACHE  

    lên đầu trang (top page)   

 

Đưa lên web: ngày 27-9 HB7

Bài viết này đă đăng trên Sông Cửu Long online ngày 29-9 HB7

http://www.vannghesongcuulong.org.vn/modules.php?name=News&op=viewst&sid=969

 

WebTgTXA. bổ sung cước chú: nguyên văn 4 câu thơ (xem cuối bài): 29-9 HB7