Web Tác giả Trần Xuân An

 

“NGỌC ĐÁ ĐỀU CHÁY”,

CHỦ TRƯƠNG TẠM THỜI TRONG VỤ TRẤN ÁP

CUỘC NỘI CHIẾN LƯƠNG – GIÁO

Ở THANH –  NGHỆ – TĨNH – B̀NH VÀO NĂM 1874

 

Trần Xuân An

 

 

   I. Trong mục “Hỏi và đáp” thường ḱ của Tạp chí Xưa & Nay, số 282, tháng 4-2007, tr. 40, có một tiểu mục, trong đó, phần trả lời người đọc (ông Lê Anh Đào, Trường Cao đẳng Sư phạm Kon Tum) gây ra nhiều thắc mắc ở nhiều người đọc khác về tính chất chưa thoả đáng của nó. Nói cách khác, phần trả lời ấy chỉ mới nói lên một nửa sự thật, thậm chí chỉ một phần ba sự thật.

 

   II. Trong giới hạn của một ư kiến đề nghị bổ sung, tôi chỉ trích ra một vài đoạn “Đại Nam thực lục”   “Tạp chí Những người bạn cố đô Huế (Bulletin des amis du vieux Hué)”  như sau:

 

1. Dụ của Tự Đức về việc đánh dẹp cuộc nội chiến lương – giáo Nghệ – Tĩnh (thực sự là đă lan vào Quảng B́nh và lan ra Thanh Hoá), vào khoảng tháng giêng năm Giáp tuất (từ 17-2 đến 18-3-1874; chính xác hơn là trước 15-3-1874), thể hiện quan điểm của triều đ́nh:

 

“Về việc dân lương – dân đạo, triều đ́nh nhiều lần dụ bảo thiết tha. Thế mà thân sĩ tỉnh Nghệ An riêng giữ [ư kiến – người trích dẫn chua thêm trong dấu móc vuông], bàn ngang, không hiểu việc biến đổi ở đời, như bọn Tấn, Mai lấy tiếng là giết người theo đạo mà mê hoặc mọi người làm loạn. [Cho nên, quan quân] phải nên đánh giết ngay, chớ để lan thêm ra…

 

      … Triều đ́nh dẫu muốn khoan dung, cũng không thể được, tất đến tan cửa nhà, mất cơ nghiệp, sao bằng cùng ở yên, không sinh sự với nhau, đều thoả đời sống là bằng phẳng êm đẹp. Huống chi đều là đất của vua, đều là dân của vua, đạo giáo dù khác nhau [Nho, Phật >< Thiên Chúa; lương >< giáo] nhưng mạng người th́ giống nhau, sao nỡ tự tàn hại nhau, tự bóc lột của cải của nhau…”  (1).

 

2. Đạo quân do Tôn Thất Thuyết chỉ huy, tiến vào từ phía Bắc, mới chính là mũi tấn công chủ yếu (tháng 6 Nhâm tuất, từ 14-7 đến 12-8-1874):

 

 

 

(Ảnh tư liệu: Kỉ yếu Hội nghị khoa học, ĐHSP.TPHCM., 1996)

 

 

“[Tôn Thất] Thuyết được tờ [thông] tư của tỉnh Thanh, lại được tỉnh Nghệ báo là giặc chiếm giữ thành Hà Tĩnh, quan quân ở thứ Quảng B́nh [của Lê Bá Thận, Nguyễn Văn Tường] hiện chưa tiến đánh, bèn cùng thống đốc Hoàng Tá Viêm bàn định hiện t́nh ở quân thứ [Sơn Tây] hơi thư [(…)], chính nên đi đến chỗ cần kíp […]  (2)

 

      Đến khi đến tỉnh Thanh Hoá, [Tôn Thất Thuyết] lại xin lấy Nguyễn Đ́nh Thi sung chức tán lí, Trương Văn Đễ quyền sung tán tương […] (2)

 

      Khi ấy bọn giặc ở Nghệ An từ xă Hoàng Mai (thuộc huyện Quỳnh Lưu, giáp núi Ngọc Sơn) tràn sang phủ hạt Tĩnh Gia, đánh và quấy nhiễu. (Các sở đóng [quân] để ngăn chận như Hà Niệm thượng, Hà Niệm trung, Du Xuyên, Sơn Châu, Đội Trà, quan quân nguyên đóng ở đấy đều vỡ cả). Quan tỉnh Thanh Hoá đă phái quan quân đem bảy trăm (700) quân chia làm ba đường tiến đánh. [Tôn Thất] Thuyết tức th́ đem bọn đề đốc, lănh binh tiến quân, hợp với [quân] tỉnh Thanh Hoá đánh giáp lại, toàn được thắng trận (chém được đầu giặc, thu được tang vật của giặc rất nhiều, mà toàn quân chỉ có bốn người bị thương nhẹ). [Tôn Thất Thuyết] đuổi thẳng đến địa giới Tuần La (giáp Nghệ An), giặc ấy đều trốn chạy tan. [Tôn Thất Thuyết] rút quân về tỉnh đóng để trấn áp […] … Sau giặc ấy chuyển về hạt Nghệ An, rồi lại gọi nhau tụ họp ở các xă Thiện Kỵ, Hoàng Mai. Đường trạm không thông được. [Tôn Thất] Thuyết bèn mang quân đến địa giới Nghệ An, tiến đánh. Giặc thấy thanh thế quân lừng lẫy (khi ấy quan quân tỉnh Nghệ An hiện đương tiến đánh đến đấy), [chúng] đă chạy trốn trước. [Tôn Thất] Thuyết nhân tiện đến thẳng Trường thi tỉnh Nghệ đóng quân, cùng với tổng thống Nguyễn Chính hội bàn, cùng đánh” (2).

3. Việc đánh dẹp cuộc nội chiến lương – giáo Thanh – Nghệ – Tĩnh – B́nh vào năm 1874 cũng do chính thực dân Pháp đồng thuận với triều đ́nh Tự Đức (v́ giáo dân bị Pháp bỏ rơi, đâm ra thù oán Pháp; v́ Trần Tấn, Đặng Như Mai vừa sát tả vừa chống cả vua quan nhà Nguyễn thoả hiệp); và sự thật là tàu thuỷ của Pháp chỉ tấn công trong một ngày, chủ yếu là vào lúc Tôn Thất Thuyết đă trấn áp thành công cuộc nội chiến lương – giáo ấy:

a. Trích “Tạp chí Những người bạn cố đô Huế (Bulletin des amis du vieux Hue [BAVH.])” :

“… Nhưng Tàu Antilope ra đến Huế, th́ chánh sứ  [Nguyễn Văn Tường] vắng mặt v́ [đang bận] tảo thanh phiến loạn ở sông Gianh [“sông phía bắc Đồng Hới” – riêng chú thích chua thêm này là của Cadière, chủ biên BAVH.]. Thế là tôi [linh mục Nguyễn Hữu Cư] theo tàu Antilope ra sông Gianh luôn, và nhập với quan quân đi tảo thanh. Nội một ngày, quân cướp tan ră [người trích nhấn mạnh]. Các sứ trở vào kinh đô tấu tŕnh lên hoàng thượng [Tự Đức] kết quả chuyến đi [tảo thanh ấy]; và xin lên đường vào Sài G̣n [tiếp tục nhiệm vụ bàn định,] kí kết thương ước với đề đốc Krantz” (3).

 

b. Trích “Đại Nam thực lục”, tháng 6 Nhâm tuất (từ 14-7 đến 12-8-1874):

 

      “Khi ấy, bọn khâm sai Nguyễn Văn Tường theo [lệnh] dụ [của vua] đi tàu thuỷ nước Tây, đem ngay thuyền công và thuyền đánh cá, chia ra bắn vào đồn giặc ở các xứ Mũi Dao, Đèo Con, Thần Đầu, đốt hết cả, giặc sợ, chạy tan. Thống đốc Lê Bá Thận cùng quân các đạo kế tiếp tiến đến. Giặc nghe đại binh tiến đến, bỏ thành huyện Kỳ Anh trốn đi[người trích nhấn mạnh]  […] (4).

 

      […] Lê Bá Thận lại tâu: “Lần này quan quân đến gần thành đạo [Hà Tĩnh], bọn giặc liền trốn ngay từ trước…” [người trích nhấn mạnh] (4).

 

4. Sau khi cuộc nội chiến lương – giáo Thanh – Nghệ – Tĩnh – B́nh vào năm 1874 đă tạm yên, triều đ́nh Tự Đức c̣n phải đánh giá t́nh h́nh và giải quyết những hậu quả của vụ việc:

 

      “Vua dụ bọn Lê Bá Thận rằng: “Trẫm nghe quan quân đi đến đâu, dân trong hạt phần nhiều đem sản vật thổ ngơi khoản tiếp, chẳng những có thẹn vừa đổi, c̣n có thể đổi được lỗi trước. Tuy đem [chỉ] giỏ cơm bầu nước để rước quân nhà vua, [mà] đối với đời xưa, có kém ǵ. Hiện nay đường chạy trạm đă thông, quan quân thứ các ngươi phải nên xem cơ hội đánh bắt, cốt cho kẻ có tội phải chịu tội với pháp luật, người bị hiếp phải theo th́ chớ trị tội, để kịp rút quân về được sớm””  (4).

 

Nguyễn Hữu Lập (Sở Thương bạc) cũng tâu: “Nay việc Nghệ – Tĩnh đă yên, mà dân giáo tụ họp chia đặt để báo thù, đốt [nhà], giết [người]; giặc biển ở Bắc Ḱ quấy nhiễu. Tướng nước Pháp từng muốn đánh giúp, để tiện mở thông thương. Xin [thông] tư cho sứ thần [Nguyễn Văn Tường, Nguyễn Tăng Doăn] đem việc ấy bàn với tướng Pháp [để] phân xử, ngơ hầu mong được chóng yên việc”. Vua nghe theo” (5).

 

Một năm sau, vào tháng 3 năm Ất hợi (từ 06-4 đến 05-5-1875), vụ việc vẫn c̣n rắc rối do sự nhũng nhiễu, đ̣i bồi thường và báo thù của cố đạo Gauthier, Croc, giáo dân Nghệ  – Tĩnh, Tự Đức lại phải ra dụ khuyên bảo họ:

“Dân lương hay dân giáo đều là dân ta, th́ đều là con đỏ của ta. Tự thù hằn nhau, đă là không nên, lại thù hằn với người Pháp, c̣n ra thế nào? […] Huống chi lại chống cả người Pháp, chống cả quan… […] Dân giáo của ngươi nhiều người bị chết, dân lương há không chết nhiều ư? Bảo rằng của cải dân giáo mất nhiều, dân lương bị mất, so với ngươi há lại chẳng gấp đôi ư? Nếu hết thảy phải đền [cho] ngươi, th́ dân lương bị mất, sẽ ai phải đền?… Trong khi chiến tranh, ngọc, đá đều cháy [người trích dẫn nhấn mạnh] […]. Triều đ́nh xử trí cho hai bên không ngờ ghét nhau…”  (6).

   III. Qua những đoạn tư liệu gốc của nước ta và cả một đoạn tư liệu của Pháp được trích dẫn trên, chúng ta có thể thấy rơ:

1. Có lẽ người phụ trách trả lời câu hỏi của ông Lê Anh Đào (Trường Cao đẳng Sư phạm Kon Tum) căn cứ vào “Việt Nam sử lược” (7) của Trần Trọng Kim. Ở điểm này, Trần Trọng Kim đă viết lệch, chỉ nói một phần ba chứ chưa được một nửa sự thật lịch sử. Cần cải chính, bổ sung và nhấn mạnh là: Chính cánh quân tiến vào từ phía Bắc do Tôn Thất Thuyết, Nguyễn Đ́nh Thi, Trương Văn Đễ chỉ huy mới là mũi tấn công chủ lực và cũng chính cánh quân này đă dẹp tan gần như trọn vẹn cuộc nội chiến lương – giáo ở Thanh – Nghệ – Tĩnh – B́nh vào năm 1874. Cánh quân của Lê Bá Thận, Nguyễn Văn Tường từ phía Nam tiến ra, cứ lần chần, phân vân, chưa dứt khoát, cho đến khi Krantz sốt ruột v́ thương ước chưa kí, nên y sai một viên sĩ quan Pháp cùng linh mục thông ngôn Nguyễn Hữu Cư lên tàu thuỷ chạy ra Huế, rồi từ Huế, mang theo lệnh dụ cuả vua Tự Đức, chạy ra Hà Tĩnh. Theo lệnh dụ, nhóm khâm sai, trong đó có Nguyễn Văn Tường, phải lên tàu thuỷ của Pháp. Tàu thuỷ Pháp cùng tàu thuyền quân dân nhà Nguyễn chỉ bắn đuổi theo những tàn binh lương – giáo (họ thấy bóng tàu đă bỏ chạy), và có lẽ chỉ bắn với mức răn đe, trong nội một ngày. Sau đó, tàu thuỷ Pháp chở Nguyễn Văn Tường vào Huế, để kịp vào Gia Định cùng Krantz bàn định thương ước, theo nhiệm vụ Tự Đức giao phó.

2. Quan điểm về vấn đề “b́nh Tây sát tả”, phong trào Văn thân và về “hoà” ước 1874 của Nguyễn Văn Tường đă thể hiện rất rơ ở các bản tấu, bài thơ của ông và ngay cả trong nhận định của thực dân Pháp:

a. “Việc lương – đạo thù nhau, thần đă từng lấy làm lo. Đă cho đạo binh kinh lược [của Nguyễn Chính (Chánh)] đi nhanh để trấn áp và [thông] tư cho các tỉnh bắt giữ, phủ dụ, khiến cho cùng yên… Thần trộm xét sự thế Bắc Kỳ dần dần sẽ xong, chỉ có việc lương – đạo không yên làm cho các việc nhân đó mà đổi khác” (Nguyễn Văn Tường, châu bản, tấu, ngày mùng năm [05] tháng chạp [12] năm Tự Đức thứ hai mươi sáu [26], Quư dậu, [1973, đầu năm 1874]) (8).

“Nay mai việc lương – đạo ở các tỉnh khá yên, chỉ c̣n lại vài tên côn đồ th́ đă có đạo binh của quan kinh lược [Nguyễn Chính] tuỳ cơ tiễu trừ, phủ dụ, ít lâu sẽ xong. Duy thần trộm nghĩ, muốn việc về sau tốt đẹp th́ nên xem chuyện lương – đạo là rất quan trọng. Kẻ gánh vác phải có nhiều cách thể hiểu dụ, dạy bảo khiến cho người ta trông cậy ở ḿnh mà không sợ hăi, tin ḿnh mà không nghi, mới có thể cùng quay về điều tốt đẹp” (Nguyễn Văn Tường, châu bản, tấu, ngày mùng năm [05] tháng chạp [12] năm Tự Đức thứ hai mươi sáu [26], Quư dậu [1873, đầu năm 1874]). (8).

 

(Ảnh tư liệu: Kỉ yếu Hội nghị khoa học, ĐHSP.TPHCM., 1996)

 

b. Kí phỏng Đặng tú tài

 

Kỉ kinh sương tuyết phí mang bôn

Hồi ức tiên giao cứu trượng hồn

Hoàng Thạch phi vô phương lược tại

Truyền thư khước hận tải không ngôn!

 

                    (thơ Nguyễn Văn Tường)

 

Gửi tú tài họ Đặng

 

Trải bao sương tuyết, phí in ḷng

Thường nhớ, keo sơn, cứu chí ông

Hoàng Thạch đâu chăng, phương lược đó

Gửi thư bèn hận, chuyển lời không! (9)

 

(Ảnh tư liệu của PGs.Ts. Đỗ Bang)

c. Ngày 30.11.1881, bảy năm sau, tên thực dân Rheinart c̣n viết thư báo cáo, với cách nhận định sự thực theo cái nh́n và ư định “thực dân hạng nặng” của y:

      “Khi trở thành đứng đầu phe cứng rắn, chính [Nguyễn Văn] Tường đă xúi Tự Đức coi thường hiệp ước năm 1874. Do đó, làm cho mối quan hệ Việt – Pháp suy thoái dần” (10).

3. Chúng ta có thể kết luận khái quát về t́nh h́nh một cách vắn tắt như sau: Trước khi chấp nhận cưỡng ước 1862 (Nhâm tuất), triều đ́nh Tự Đức và hầu hết các quan cũng chủ trương “b́nh Tây sát tả”. Nhưng đến thời điểm 1873 (Quư dậu), t́nh h́nh đă khác. Bốn tỉnh ở Bắc Kỳ bị thất thủ do Françis Garnier tuân lệnh Dupré ra Bắc quấy nhiễu để làm sức ép, sau nhiều tháng đấu tranh với sứ bộ Lê Tuấn – Nguyễn Văn Tường tại Gia Định; và giáo dân Bắc Kỳ (cũng như Nghệ – Tĩnh) ra mặt ủng hộ giặc Pháp. Riêng ở Bắc Kỳ, Françis Garnier đă tuyển mộ đến 12.000 quân nguỵ, cất đặt nhiều giáo dân làm quan chức, do Puginier tiến cử, như tên thợ rèn “tổng đốc” Trương, kẻ toan tính mưu sát Nguyễn Văn Tường. Trước t́nh huống đó, triều đ́nh phải nhân nhượng thực dân Pháp, thi hành chủ trương hai mặt, “thoả hiệp tạm thời” (11). Đây cũng chính là bi kịch của vua quan triều Tự Đức.

 

Tuy sự thể là vậy, nhưng cũng cần lưu ư thêm: Qua bài hịch của Trần Tấn, Đặng Như Mai, chúng ta thấy chủ trương của phong trào “B́nh Tây sát tả Nghệ – Tĩnh”, vốn có từ nhiều năm trước, đến năm 1874 mới nổ ra dữ dội, chủ trương ấy vẫn chủ yếu thiên về sát tả đạo, chứ không xem nhiệm vụ b́nh Tây là chính, đặt b́nh Tây trước nhiệm vụ sát tả, như câu chủ trương của triều đ́nh và sĩ phu văn thân.

 

Do đó, diễn biến vụ việc buộc triều đ́nh phải trấn dẹp cả lương lẫn giáo (“ngọc đá đều cháy”). Có thể nói “dẫu sao, ấy vẫn là cách xử trí đơn giản mà thiết thực nhất, như thể hai đứa em nhỏ trong nhà bị người lạ ác tâm kích động đến mức ẩu đả nhau u đầu sứt trán, th́ người anh cả chỉ c̣n cách lôi hai đứa ra hai đường sau khi quất cho mỗi đứa vài roi vào mông, để c̣n thời giờ đối phó với người lạ ác tâm! Ví von thế là xúc phạm, nhưng ví von nào chẳng khập khiễng!” (người viết tự trích dẫn) (12).

 

Vắn tắt sự việc là như thế. Có thể xem kĩ hơn ở bộ sách: “Phụ chính đại thần Nguyễn Văn Tường (1824-1886)” (tác giả Trần Xuân An), Nxb. Văn Nghệ TP.HCM., 2004 (13).

 

TRẦN XUÂN AN

10-5 HB7 (2007)

 

(1) Quốc sử quán triều Nguyễn, “Đại Nam thực lục”, chính biên (ĐNTL.CB.), Tổ phiên dịch Viện Sử học, tập 33, Nxb. Khoa học xă hội, 1975, tr. 10-11.

(2) ĐNTL.CB., tập 33, sđd., 1975, tr. 68-70.

(3) “Tập san Những người bạn cố đô Huế (Bulletin des amis du vieux Hué)”, bài “Hoà ước 1874, Nhật kí của thư kí sứ bộ An Nam” của linh mục Nguyễn Hữu Cư (c̣n có tên là Thơ), tập VII (1920), Bửu Ư, Đặng Như Tùng, dịch, Nxb. Thuận Hoá, 2001, tr. 487. Krantz lúc này đă sang thay Dupré.

(4) ĐNTL.CB., tập 33, sđd., 1975, tr. 77-78.

(5) ĐNTL.CB., tập 33, sđd., 1975, tr. 78.

(6) ĐNTL.CB., tập 33, sđd., 1975, tr. 186-189.

(7) Trần Trọng Kim, “Việt Nam sử lược”, Nxb. Văn hoá – Thông tin tái bản, 1999, tr. 549-550; đối chiếu với bản in lần thứ bảy, Nxb. Tân Việt, 1964, tr. 520-521.

(8) Dẫn theo: “Nhóm chủ chiến triều đ́nh Huế và Nguyễn Văn Tường”, bài “Nguyễn Văn Tường qua châu bản triều Nguyễn” của Trần Viết Ngạc, kỉ yếu Hội nghị Khoa học lịch sử, ĐHSP. TP. HCM., 20.6.1996, tr. 216; bài dă dẫn, tạp chí Xưa & Nay, số 100, tháng 9.2001, tr, 14 – 16 xem tiếp tr. 32.

http://tranxuanan.writer.googlepages.com/phu_cdtnvtuong_tep4_II.htm

(9) Trần Xuân An (biên soạn [chú giải, chuyển lại ngôn ngữ thơ…]), “Nguyễn Văn Tường (1824-1886) – thơ -- Vài nét về con người, tâm hồn và tư tưởng”  (NVT. -- T. -- VNVCNTH. & TT.), Trần Viết Ngạc sưu tầm, giới thiệu, Trần Đại Vinh, Vũ Đức Sao Biển dịch thơ, giới thiệu, Nguyễn Tôn Nhan dịch nghĩa, TS. Ngô Thời Đôn hiệu đính, TS. Vơ Xuân Đàn, GS. Đoàn Quang Hưng khảo luận sử học, bản in vi tính, 2000 & 2003 (chưa xuất bản), bài thơ số 44, bản dịch nghĩa của Nguyễn Tôn Nhan và bản dịch thơ của Trần Xuân An, tr. 287 – 288. Tú tài họ Đặng trong bài thơ chưa hẳn là Đặng Như Mai, nhưng chắc hẳn cũng cùng tư tưởng, tâm trạng như ông.

Có thể xem tại:

http://tranxuanan.writer.2.googlepages.com/tho_nvt-vnvcnthvttuong_13.htm

(10) Tài liệu lưu trữ của Pháp, AOM. Aix. Amiraux 12940, Rheinart (khâm sứ tại Huế) gửi thống đốc Pháp tại Nam Kỳ, Huế, ngày 30-11-1881 (09-10 Tân tị, Tự Đức thứ 34); xem thêm: Georges Taboulet, “La geste français en Indochine” (“Bản hùng ca của Pháp tại Đông Dương”), Paris, 1955-1956, tập II, tr. 741, số 1.  Dẫn theo Yoshiharu Tsuboi, “Nước Đại Nam đối diện với Pháp & Trung Hoa”, bản dịch của Nguyễn Đ́nh Đầu và nhóm cộng tác viên, Ban KHXH. Thành uỷ TP.HCM. xb., 1993, tr. 270. 

Xin lưu ư: Sự kiện và thời điểm bài viết phân tích là vụ trấn áp cuộc nội chiến lương -- giáo ở Thanh - Nghệ - Tĩnh - B́nh vào năm 1874, với trọng tâm là chủ trương tạm thời "ngọc đá đều cháy".

Tuy nhiên, nhân vật lịch sử và sự kiện lịch sử không phải là một khúc gỗ bị cưa rời ra khỏi thân cây, khô chết, mà là một phần không thể tách rời của một thân cây sống, đang trong tiến tŕnh phát triển. Lịch sử phải được phân tích, nhận định trong quá tŕnh phát triển biện chứng của nó.

Trong bài viết trên, tôi xem việc trích dẫn tư liệu là chính, c̣n phần lời dẫn, tôi cố gắng viết thật ngắn gọn. Tuy vậy, tôi cũng đă làm sáng tỏ sự gắn bó, ủng hộ phong trào Văn thân của Nguyễn Văn Tường ngay ở thời điểm đầy bi kịch 1874.

Vui ḷng xem thêm các chương, các bài khác: 1875, Nguyễn Văn Tường vẫn tiếp tục quan tâm đến hệ thống sơn pḥng (nhấn mạnh kinh nghiệm thời c̣n là tri huyện, bang biện huyện Thành Hoá [Cam Lộ], Quảng Trị). Đến 1881, lúc thực dân Pháp bắt đầu lộ hẳn ư đồ xâm lược Bắc Kỳ lần thứ 2, và sau cuộc tấn công cửa Thuận An (Huế), buộc triều đ́nh Đại Nam chấp nhận cưỡng ước Quư mùi 1883 [Harmand -- Trần Đ́nh Túc, Nguyễn Trọng Hợp] (Hiệp Hoà cùng phe chủ "hoà" thực sự đầu hàng), Nguyễn Văn Tường và Tôn Thất Thuyết không những ủng hộ lực lượng Văn thân mà c̣n trực tiếp xây dựng, phát triển phong trào này. Sau cuộc kinh đô quật khởi và bị thất thủ (5-7-1885), phong trào Văn thân được gọi tên là Cần vương. Tôn Thất Thuyết chính thức trở thành lănh tụ của phong trào; Nguyễn Văn Tường mặc dù ở lại Huế, nhưng vẫn gắn bó với phong trào Cần vương cho đến lúc bị bắt vào Gia Định, rồi ông bị đày ra Côn Đảo, cuối cùng bị đày sang Tahiti và qua đời ở ḥn đảo ấy (1886). Bản án chung thẩm (10-1885) đă xác quyết vị trí đứng đầu nhóm chủ chiến, vai tṛ quan trọng của ông trong phong trào Cần vương.

Xem thêm: Trần Xuân An, "Nguyễn Văn Tường (1824 - 1886), một người trung nghĩa", Nxb. Thanh Niên, 2006:

http://tranxuanan.writer.googlepages.com/nguyen_vtnntntxtkhduoc_b1.htm ...

 

(11) Lénine: “Thoả hiệp với kẻ thù mà có lợi cho cách mạng, chúng ta vẫn sẵn sàng thoả hiệp”; ư tưởng ấy thể hiện trong việc thoả hiệp với phát-xít Đức ngay sau Cách mạng Tháng mười trước sự tấn công của các nước đế quốc tư sản (hiệp ước Brest – Litovsk, ngày 13.5.1918); xin xem: Ban Tuyên huấn Trung ương, Vụ Huấn học, “Lịch sử thế giới”, Nxb. Sách Giáo khoa Mác – Lê-nin, 1975, tr. 80 – 82, 94. Sách lược thoả hiệp này c̣n được cách mạng nước ta thực hiện nhiều lần, cụ thể như “thoả ước” Moutet, 1946.

(12) Trần Xuân An, “Phụ chính đại thần Nguyễn Văn Tường (1824-1886)” (PCĐT.NVT.), Nxb. Văn Nghệ TP.HCM., 2004, tr. 378.

http://tranxuanan.writer.googlepages.com/phu_cdtnvtuong_tep4_II.htm

http://tranxuanan.writer.googlepages.com/phu_cdtnvtuong_tep5_II.htm

http://tranxuanan.writer.googlepages.com/phu_cdtnvtuong_tep6_II.htm

(13) PCĐT.NVT., sđd, truyện kí – khảo cứu thứ 7, chủ yếu ở các tr. 341, 353-362, 376-381,403-406. Người đọc cũng có thể xem đầy đủ các chi tiết được rút gọn và vài nét kiến giải khái quát về vụ việc này: Trần Xuân An, “Tiểu sử biên niên phụ chính đại thần Nguyễn Văn Tường (1824-1886), kẻ thù không đội trời chung của chủ nghĩa thực dân Pháp”, Nxb. Thanh Niên, 2006, tr. 104, 107, 108, 109, chủ yếu là các tr. 110-112, 117.

http://tranxuanan.writer.googlepages.com/tieu_sbnpcdtnvtuong_tep4.htm

(và các cuốn sách, bài viết khác về Nguyễn Văn Tường:

http://tranxuanan.writer.googlepages.com )

 

 

 

Bổ sung bài viết, ngày 13-5 HB7 (2007), vào chú thích (10):

Xin lưu ư: Sự kiện và thời điểm bài viết phân tích là vụ trấn áp cuộc nội chiến lương -- giáo ở Thanh - Nghệ - Tĩnh - B́nh vào năm 1874, với trọng tâm là chủ trương tạm thời "ngọc đá đều cháy".

Tuy nhiên, nhân vật lịch sử và sự kiện lịch sử không phải là một khúc gỗ bị cưa rời ra khỏi thân cây, khô chết, mà là một phần không thể tách rời của một thân cây sống, đang trong tiến tŕnh phát triển. Lịch sử phải được phân tích, nhận định trong quá tŕnh phát triển biện chứng của nó.

Trong bài viết trên, tôi xem việc trích dẫn tư liệu là chính, c̣n phần lời dẫn, tôi cố gắng viết thật ngắn gọn. Tuy vậy, tôi cũng đă làm sáng tỏ sự gắn bó, ủng hộ phong trào Văn thân của Nguyễn Văn Tường ngay ở thời điểm đầy bi kịch 1874.

Vui ḷng xem thêm các chương, các bài khác: 1875, Nguyễn Văn Tường vẫn tiếp tục quan tâm đến hệ thống sơn pḥng (nhấn mạnh kinh nghiệm thời c̣n là tri huyện, bang biện huyện Thành Hoá [Cam Lộ], Quảng Trị). Đến 1881, lúc thực dân Pháp bắt đầu lộ hẳn ư đồ xâm lược Bắc Kỳ lần thứ 2, và sau cuộc tấn công cửa Thuận An (Huế), buộc triều đ́nh Đại Nam chấp nhận cưỡng ước Quư mùi 1883 [Harmand -- Trần Đ́nh Túc, Nguyễn Trọng Hợp] (Hiệp Hoà cùng phe chủ "hoà" thực sự đầu hàng), Nguyễn Văn Tường và Tôn Thất Thuyết không những ủng hộ lực lượng Văn thân mà c̣n trực tiếp xây dựng, phát triển phong trào này. Sau cuộc kinh đô quật khởi và bị thất thủ (5-7-1885), phong trào Văn thân được gọi tên là Cần vương. Tôn Thất Thuyết chính thức trở thành lănh tụ của phong trào; Nguyễn Văn Tường mặc dù ở lại Huế, nhưng vẫn gắn bó với phong trào Cần vương cho đến lúc bị bắt vào Gia Định, rồi ông bị đày ra Côn Đảo, cuối cùng bị đày sang Tahiti và qua đời ở ḥn đảo ấy (1886). Bản án chung thẩm (10-1885) đă xác quyết vị trí đứng đầu nhóm chủ chiến, vai tṛ quan trọng của ông trong phong trào Cần vương.

Xem thêm: Trần Xuân An, "Nguyễn Văn Tường (1824 - 1886), một người trung nghĩa", Nxb. Thanh Niên, 2006:

http://tranxuanan.writer.googlepages.com/nguyen_vtnntntxtkhduoc_b1.htm ...

TXA.

 

______________________________________________________________________________________________________________

 

Trở về trang bài mới - sách mới - tin tức mới:

http://tranxuanan.writer.googlepages.com/baimoi-sachmoi-2

 

Trang chủ:

http://tranxuanan.writer.googlepages.com/home

 

hidden hit counter

 

Google page creator /  host

 

GOOGLE BLOGGER, DOTSTER, MSN. & YAHOO ...  /  HOST, SEARCH & CACHE  


 

    lên đầu trang (top page)   

 12-5 HB7 (2007) = 26-3 Đinh hợi HB7

13-5 HB7

31-5 HB7: Bài viết này đă được trích đăng trên Tạp chí Xưa & Nay, số 284, tháng 5-2007, tr.42

& cùng vài bài khác (TXA. viết trong tháng 5-HB7), bài này cũng đă được đăng nguyên văn trên một tạp chí điện tử khác.