Web Tác giả Trần Xuân An

 

NGUYÊN VĂN 4 VĂN KIỆN QUAN TRỌNG & MẤU CHỐT

TRONG "ĐẠI NAM THỰC LỤC, CHÍNH BIÊN"

LÀ MINH CHỨNG HÙNG HỒN

VỀ NGUYỄN VĂN TƯỜNG (1824-1886)

SAU NGÀY KINH ĐÔ QUẬT KHỞI, BỊ THẤT THỦ VÀ CUỘC LƯU ĐÀY ÔNG VÀO CÔN ĐẢO,

SANG TAHITI

Web TgTXA.: Về giai đoạn lich sử 1858-1885/1886, nắm vững và giữ vững tư liệu gốc của nước ta -- những châu bản và các văn kiện khác (kể cả tư liệu gốc của Pháp) trong "Đại Nam thực lục" -- là nắm giữ thanh gươm sử học hay ngọn bút sử học đằng cán (không ai nắm gươm, cầm bút đằng lưỡi!). Nói cách khác, đó là tư liệu ắt có (cấn thiết phải có), c̣n tư liệu gốc của phía Pháp (trong sách báo Pháp, nhất là tư liệu mới sưu tầm được ở các trung tâm lưu trữ tại Pháp, Tahiti, phải có chứng thực) là tư liệu đủ (bổ trợ thêm). Không thể hoán chuyển điều kiện đủ thành điều kiện ắt có.

 

42. Mật dụ của Hàm Nghi (và Tôn Thất Thuyết) từ Tân Sở gửi về Nguyễn Văn Tường, cùng một ngày phát Dụ Cần vương, 02.6. Ất dậu (13.6.1885):

 

“… Tôn Thất Thuyết c̣n giữ giá vua c̣n đóng ở Pḥng Quảng Trị, đă kèm vua ra Lệnh dụ Thiên hạ cần vương, lại sẽ dụ bảo Nguyễn Văn Tường và yên ủi những người họ mạc ở trong kinh, đều một đạo, do đường dịch lộ chuyển chạy về kinh. (Khi ấy tự Pḥng đến kinh ống trạm c̣n chuyển đệ được). Đó đều là việc từ mồng 7 tháng này trở về trước.

 

Ngày mồng 2 dụ Văn Tường, lược nói:

 

“Y [Cô-ra-xy (De Courcy) – TXA. ct.] thấy ta càng khuất, y càng ngày càng lấn, khiến Triều đ́nh không c̣n mặt mũi nào, vạn bất đắc dĩ mà ta mới phải làm cái kế bỏ thành đi ra ngoài. Nay đại thần Tôn Thất Thuyết cùng ta cùng quanh quẩn, c̣n ngươi là phụ chính đại thần th́ ở lại mà thương đàm, kẻ ở người đi đều lấy ḷng yêu nước lo dân làm căn bản. Trời đất thực cũng chứng giám. Ngươi nên khéo thể tấm thịnh t́nh của tiên hoàng đối với nước láng giềng rất có thuỷ chung và cùng y giảng rơ về lư thế, cân nhắc về lợi hại, hết ḷng thoả hiệp [:hiệp bàn thỏa măn đôi bên, không phải “thỏa hiệp vô nguyên tắc” – TXA. ct.], phàm những khoản ǵ bách thiết, chung nhau bàn đổi, cốt khiến cho 2 nước như anh em, vinh nhục cùng quan hệ, vui lo cùng chung nhau mười phần chân thành, không c̣n dùng đến uy thuật. Lúc này ta mệnh cho hồi loan, trên để phụng dưỡng ba cung, dưới để yên ḷng thần dân, khanh cùng với Tôn Thất Thuyết trung trinh chói lọi, muôn thuở cùng sáng, những phường nịnh tử gian phu, đều phải lặn h́nh giấu bóng. Nam triều ta há chẳng hân hạnh ư, nước Đại Pháp chắc cũng vui vẻ mà cùng giữ lấy cường thịnh vậy.

 

Nếu không như thế th́ các miếu xă lăng tẩm và các vương công không kịp đi theo ấy th́ hết thảy uỷ cho khanh. Ta duy có chọn đất lánh ở, sợ trời vui trời, rường cột cương thường, cả nước cùng thế, không đâu không phải là Triều đ́nh và không phải là tôi con vậy. Trẫm quyết không cùng với họ tranh được thua vậy.

 

T́nh thế ví lại không thôi, trẫm nguyện phái thêm cán viên, lấy đường đi khắp các nơi, nghiêm sắc cho Ninh B́nh trở về phía bắc, bao nhiêu quan tỉnh, phủ, huyện đều để ấn lại mà đi, người nào như có trung nghĩa tài lược không kể quan hay dân, đều cho được tiện nghi làm việc [nhân dân, sĩ phu khởi nghĩa – TXA. ct.], cốt không phụ tấm ḷng tốt của triều đ́nh dưỡng dục, tác thành, yên được bóng thiêng liêng ở trời của liệt thánh, và đáp phó được nguyện vọng [khởi nghĩa chống Pháp – TXA. ct.] tha thiết của thần dân trong nước. Khanh nên nghĩ cho kỹ nhé, có muốn nên tâu đối, th́ gởi theo đường trạm chờ xét cũng chẳng hại ǵ””.

     

(ĐNTL.CB., tập 36, Nxb. KHXH.,

1976, tr. 225 – 226).

 

 

                             

43. Mật dụ của Hàm Nghi (và Tôn Thất Thuyết) từ Tân Sở gửi về hoàng tộc, ngày 07.5 Ất dậu (18.7.1885):

 

“Ngày mồng 7, dụ các người trong họ, đại lược nói:

 

“Dụ Thọ Xuân vương, phụ chính Hoài Đức công và các bọn hoàng phiên, công chúa nghĩ coi: Nước Nam ta nhiều lần bị kẻ khác bức hiếp nhiều khoản, phàm có tai mắt khí huyết không ai là không uất ức buồn rầu, chẳng riêng người trong họ ta mà thôi. Trẫm vâng di mệnh của tiên quân, và các vương công phụ thần cùng suy tôn lên quyền giữ việc nước. Phàm có trăm điều đều duy kiến nghị, phải ấy th́ theo. Trẫm tuổi trẻ, kiến thức chưa rộng, dám đâu chuyên trái việc ǵ, cho nên hễ khi tiếp được thư của nước Đại Pháp gửi đến khoản ǵ, nếu quá lăng nhục và yêu sách quá đáng, nhân t́nh không thể chịu được, mật nghe vương công và các phụ chính khuyên bảo, không đâu là không cưỡng tự đau đớn nín náu, chịu theo êm việc, v́ muốn bảo toàn xă tắc, để họ mạc lâu dài hưởng tôn quư giàu sang vậy. Không ngờ sứ Pháp ngang ngược ngày thêm, không c̣n được chút quốc thể, cúi xuống đất, ngửa lên trời, xiết bao hổ thẹn, vạn bất đắc dĩ mà phải làm ra việc này; quay nh́n nơi lăng miếu và các bậc ư thân, thực không biết bao nhiêu là tưởng nhớ, chả biết trong tôn tộc từng có tin đến sự lo xuôi nghĩ ngược của ta không? Nay đă có phụ chính huân thần là Nguyễn khanh [tức là Nguyễn Văn Tường – TXA. ct.] ở lại giảng nói, che chở nhiều việc, hơi được yên ổn; huân thần tâm sự như thế, cáng đáng như thế, thực là đau khổ quá chừng. Nhân vật nước ta, những người trung nghĩa từ xưa, tưởng không hơn được. Trẫm cũng dụ cho đại thần ấy hết ḷng bàn tính công việc, tâu chờ quyết định. Vương công đều là cốt nhục chí thân, đều nên thương ta khổ tâm, thể tất ta vô cùng. Phàm việc ǵ cùng với Nguyễn khanh châm chước thoả đáng, cốt không trái với cương thường của trời đất. Nên được nền b́nh trị lâu dài của quốc gia, ngơ hầu để được tiếng thơm muôn đời, thế là lành lắm, tốt lắm. Trời đất dài lâu, gặp nhau có hẹn. Nước nhà suy thịnh, gặp hội đổi thay, càng nên trân trọng di dưỡng, để yên tấm ḷng xa của người tuổi trẻ. C̣n ra sẽ uỷ cho Nguyễn khanh sẽ v́ ư thân điều đ́nh cho thoả đáng, vụ được như thường. Phàm người họ ta, cần tin lời ta nhé, thế th́ ta mới yên ḷng””.

 

(ĐNTL.CB., tập 36, Nxb. KHXH.,

1976, tr. 226 – 228).

 

 

 

52. Bản án của thực dân Pháp về Nguyễn Văn Tường, do De Courcy, De Champeaux cáo thị, ngày 27.7 Ất dậu (05.9.1885) [*]:

 

“Đô thống Đại Pháp là Cô-ra-xy [De Courcy – TXA. ct.] bắt thái phó, Cần Chánh điện đại học sĩ, lănh Lại bộ thượng thư, kiêm sung Cơ mật viện đại thần, Ḱ Vĩ quận công, là Nguyễn Văn Tường xuống tàu thủy chạy đi Gia Định.

 

Cứ theo lời cáo thị của khâm sứ Tham-bô [De Champeaux – TXA. ct.] nói: Văn Tường từng đă chống cự nước ấy [nước Pháp – TXA. ct.] thực đă nhiều năm. Từ khi cùng Tôn Thất Thuyết sung làm phụ chánh, chỉn [: vốn – TXA. ct.] lại đổng suất quan quân nổi dậy công kích quan binh nước ấy  [nước Pháp – TXA. ct.]; và Văn Tường do đô thống ấy xin [chính phủ Pháp – TXA. ct.] cho hai tháng [nhằm để – TXA. ct.] lo liệu việc nước cùng Bắc Kỳ cùng được lặng yên vô sự;  [ḱ thực – TXA. ct.] đến ngày 27 tháng ấy hết hạn, mà các tỉnh Tả kỳ về phía nam, có nhiều nơi nổi quân chém giết dân giáo. Đến đây đô thống ấy định án, ƯNG [:NÊN ; PHẢI – TXA. ct.] kết tội lưu.

 

Hôm ấy chở đem Văn Tường đến cửa biển Thuận An. Buổi chiều Nguyễn Hữu Độ, Phan Đ́nh B́nh đi tàu thủy Pháp cũng về đến cửa biển ấy.

 

(Thuyền Pháp chở Văn Tường đến Gia Định, sau chở gồm cả Phạm Thận Duật, Lê Đính đem về nước ấy [thuộc địa Tahiti – TXA. ct.]; Thận Duật trong khi đi đường bị ốm chết ở trong tầu, buông xác xuống biển) …”.

 

(ĐNTL.CB., tập 36, Nxb. KHXH.,

1976, tr. 247).

 

 

55. Bản án chung thẩm của ngụy triều Đồng Khánh (có chữ kí của De Courcy) về Nguyễn Văn Tường và 3 thành viên khác của nhóm chủ chiến Triều đ́nh Huế, tháng 8 Ất dậu (tháng 10.1885):

 

“Tôn nhân phủ và đ́nh thần dâng sớ tâu bày tội trạng của Nguyễn Văn Tường và Tôn Thất Thuyết, xin tước hết quan tước và tịch thu gia sản; tham tri Trương Văn Đễ đă quá cố, và chưởng vệ Trần Xuân Soạn, đều là bè đảng làm loạn, cũng tước cả quan chức. Trong bọn ấy, th́ Tôn Thất Thuyết, Trần Xuân Soạn, xin do quan địa phương xét bắt bằng được và chém ngay, để tỏ rơ hiến pháp trong nước. Vua nghe theo”.

 

(ĐNTL.CB., tập 37, Nxb. KHXH.,

1977, tr. 35).

 

 

[*] Bản án cáo thị này chính là tư liệu của phía đối phương (thực dân Pháp) trong "Đại Nam thực lục". Quốc sử quán triều Nguyễn căn cứ vào bản án do De Champeaux, thừa lệnh De Courcy, cáo thị rộng khắp, để chép vào Thực lục. Đó là một trong những cứ liệu quan trọng trong bộ sử, mà ba tư liệu khác trên trang này đều thuộc diện liên quan mật thiết, cùng có tầm mức quan trọng và giá trị xác tín cao, nếu không nói là tuyệt đối.

 

http://tranxuanan.writer.googlepages.com/nguyen_vtnntntxtkhduoc_pl2.htm

http://tranxuanan.writer.googlepages.com/nguyen_vtnntntxtkhduoc_pl3.htm

 

_________________________________________________________________________________________________________

RẤT CẦN THIẾT

trở về trang "Thư trao đổi với PGS.TS. Đỗ Bang":

 

    http://tranxuanan.writer.2.googlepages.com/trdoi_pgsdobang_bianvt.htm

 

trang bài mới -- sách mới -- tin tức mới: 

http://tranxuanan.writer.googlepages.com/baimoi-sachmoi-2

trang chủ "Web tác giả Trần Xuân An":

 

http://tranxuanan.writer.googlepages.com

 

hidden hit counter

Google page creator  /  host

DOTSTER, MSN. & YAHOO ...  /  HOST, SEARCH & CACHE  
 

    lên đầu trang (top page)   

Ngày đưa trang này lên mạng liên thông: 6-6 HB7 (2007)

Bổ sung mấy ḍng đề từ & ghi chú [*]: 9-6 HB7.

11-6 HB7